ایراس/
نویسنده: مسعود عباسی/
منطقه قفقاز از دیر باز کانون توجه تمامی ابرقدرت ها و دارای شاخصه های خاص ژئوپولتیک بوده است. در این بین کشور جمهوری آذربایجان به لحاظ بافت مذهبی و درصد بالای مسلمان نیز مورد توجه جهان اسلام و بخصوص جهان تشیع است. آذربایجان با ۹۹درصد مسلمان و بیش از ۸۵ درصد شیعه بعد از ایران بزرگترین کشور شیعه محسوب شده و انتظار میرفت با توجه به پیوندهای مذهبی و تاریخی و قومی، پس از فروپاشی شوروی تعاملات دوستانهای با ایران برقرار کرده و بافت مذهبی آن تاثیرگذاری بیشتری در ساختار سیاسی کشور باشند. با این وجود، دولت باکو با مدعای سکولار بودن، وضع قوانین سرسختانه در امور مذهبی را در دستور قرار داده و به اندک تحرکات مذهبی که ظن دخالت در امور سیاسی را داشته باشد را با محدودیت مواجه میکند.
در این بین، عاشورا نیز به عنوان مهمترین پارامتر سیاسی شیعه، نگرانی دولتمردان باکو را چندان کرده است. این در حالی است که قاطبة شیعیان این کشور محرم و فلسفه قیام عاشورا را یکی از مهمترین مبانی اعتقادی- اجتماعی خود میدانند. بازداشت منسوبین فعالین دینی، ممنوعیت حجاب، اتخاذ مجازات حبس برای عزاداران حسینی، ممنوعیت استفاده از وسایل نقلیه به منظور تبلیغ ماه محرم، بازداشت مرثیهسرایان و روضه خوانان، ممنوعیت سخنرانی روحانیونی که در خارج از کشور (ایران) تحصیل کرده باشند، ممنوعیت عزاداری در خیابان ها، ممنوعیت سیاه پوش کردن شهر، ممنوعیت زنجیرزنی و عدم تعطیلی رسمی اعلام کردن تاسوعا و عاشورا و دهها مورد مشابه اخباری است که با نزدیکی ماه محرم مخصوصا تاسوعا و عاشورا از سرزمین آران به گوش میرسد. نگارنده برای تحقیق بیشتر در این زمینه و مشاهدات میدانی در این خصوص تاسوعا و عاشورا امسال با سفر به شهر نخجوانِ جمهوری آذربایجان سعی در ثبت وقایع داشت. آنچه میخوانید ماحصل این سفر است.ادامه….
هر چند مردم جمهوری آذربایجان و به تبع آن نخجوان وامدار فرهنگ غنی و اصیل اسلامی – ایرانی هستند که آن را میتوان حتی در نوع عزاداری ها و نوحهها، سبکهای مرثیهثرایی و … به وضوح دید، اما سیاستهای خشن و سکولار حکومت تاثیر بسیاری بر نحوه انجام این آئینها گذاشته است. در نگاه اول شهرها حال و هوای محرم ندارند و مردم به زندگی عادی خود مشغولند. نه از سیاه پوش کردن معابر و مساجد خبری است و نه از صدای نوحه و مراسم عزاداری. اما آنچه را که نمیتوان با قوانین و مجازات مهار کرد فرهنگ است. فرهنگی که با گذشت چندین نسل از ممنوعیت برگزاری مراسم عاشورا همچنان سینه به سینه در بین مردم نخجوان محفوظ است.
روز تاسوعا و عاشورا تعطیل رسمی نیست و مردم در مساجد از ترس برخورد نیروهای امنیتی بسیار آرام سینه زده و یا ترجیح میدهند با دست بروی پای خود بزنند. جمله معروف رهبر کبیر انقلاب امام خمینی (ره) مبنی بر اینکه محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته را میتوان به وضوح در نخجوان احساس کرد. با نزدیک شدن عاشورای حسینی تعداد مامورین یونیفرم پوش و لباس شخصی در شهر به صورت محسوسی افزایش یافته و شهر حالتی امنیتی به خود میگیرد.
رفت و آمد به مساجد کاملا مورد بررسی امنیتی قرار میگیرید و کوچکترین تحرکی با عکسالعمل پلیسی همراه است. ولی گویا مردم با این موضوع انس گرفته و بیاعتنا به آن به عزاداری و سایر مراسم خود مشغولند. اوج اوضاع امنیتی در شب عاشورا و روز عاشورا است. البته سایر روستاها و شهرهای دیگر نخجوان از این قاعده مستثنی نیستند و چشمهای امنیتی – پلیسی حکومت در همه جا حضور دارد. مردم شهر نخجوان از بیم افزایش فشارها و تهدیدها حتی درون مساجد را نیز سیاه پوش نمیکنند و در این باره میگویند که به سیاه پوش کردن مساجد و زدن بیرق و پرچم اعتقادی ندارند.
روضهخوانان و منبریها حق انتقاد از سیاستهای دولت را ندارند و از اسرائیل و آمریکا نباید صحبتی به میان بیاید و صرفا روایتی داستان گونه و حزنآلود از واقعه عاشورا برای مردم بازگو میشود. مسجد حضرت زهرا (س) که اهالی نخجوان به آن مسجد ایرانیان نیز میگویند نیز در این میان نقش مهمی ایفا میکند. مسجدی نسبتا بزرگ که به همت ایران ساخته شده است. بیش از ۷۰ درصد مسجد را خانمها پر کردهاند و تنها ۵ یا ۶ صف را آقایان به خود اختصاص میدهند. خانم ها با همان حجاب داخل شهر، برخی آنها با سر برهنه و دامن پوشهای کوتاه و آرایش های غربی در مسجد حاضر می شوند و در بین خود احسان (نذری) پخش میکنند. در این بین حضور جوانان بسیار جالب توجه است و نوحهها و مرثیهها از حفظ خوانده میشود.
در پایان باید اشاره کرد که مردم محدوده آران با گذشت سالها دوری از اسلام و آموزههای ناب بیشک بسیاری از راه را بدون راهنما و چراغ حرکت کردهاند چراغی که تنها، و بر اثر فشارهای دولتی در دلهای آنها روشن مانده است. از این رو در بررسی و مشاهدات میدانی از آئین و رسومهای مذهبی، گمراهیها و کجرویهای دیده میشود که با چهره اسلام ناسازگار و مرهون سالها اسلامستیزی و ایرانهراسی دولتهای منطقه و فرا منطقهای است.
منابع
- خبرگزاری آران، چهارشنبه ۹ آذر ۱۳۹۰، http://www.arannews.ir
- خبرگزاری اسلامتایمز، جمعه ۱۱ آذر ۱۳۹۰، http://www.islamtimes.org
درباره بررسی استراتژیک
دیدگاه ها