ایراس/
فارس/
سابقه رفتار مقامات ارشد دولتی ازبکستان نشان میدهد ابتکار تشکیل اتحادیه اوراسیا همچون سایر طرحهای همگرایی در سرزمینهای پساشوروی با عدم پذیرش از سوی تاشکند مواجه خواهد شد. پس از اعلام “ولادیمیر پوتین” نخستوزیر روسیه در خصوص برنامهریزی برای تاسیس اتحادیه اوراسیا در ماه اکتبر سال گذشته، در نشست سران کشورهای مستقل مشترکالمنافع در “سن پترزبورگ” هشت کشور، روسیه، اوکراین، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان، قرقیزستان، مولداوی و تاجیکستان از ۱۱ کشور عضو این سازمان، توافقنامه ایجاد منطقه تجارت آزاد را امضاء کردند. در این میان فقط کشورهای ازبکستان، آذربایجان و گرجستان که روابط نزدیکتری با آمریکا و غرب دارند این موافقنامه را امضاء نکردند.
ازبکستان به عنوان پرجمعیتترین کشور آسیای مرکزی و همچنین دومین اقتصاد در این منطقه، از امضای این قرارداد با این عنوان که حضور تاشکند در این اتحادیه به نفع ازبکستان نیست، امتناع کرد که این موضوع موجب سردی در روابط این کشور با نهادهای فرامنطقهای کشورهای مستقل مشترکالمنافع شده است.این در حالی است که پس از فروپاشی شوروی، فعالیت اتحادیه گمرکی روسیه، قزاقستان و بلاروس، در ماه اکتبر آغاز شد که احتمالا قرقیزستان نیز در آینده نزدیک به فضای عمومی اقتصادی جزء این اتحادیه، خواهد پیوست و در صورت موفقیتآمیز بودن این پروژه، امکان ایجاد اتحادیه اوراسیا که در چارچوب ارز واحد و یک مرکز انتشار واحد میباشد، تحقق خواهد یافت. با این حال کشور ازبکستان و اوکراین، جزء عمدهترین کشورهای عضو کشورهای مستقل مشترک المنافع بوده که در این رابطه دارای عدم تعهد هستند.ادامه….
موقعیت رسمی تاشکند در این زمینه به ۲ عامل کلیدی بستگی دارد از یک سو، منافع حاصل از حذف موانع تجاری، گسترش سریع بازارهای خارجی و افزایش رشد اقتصادی نکتهای غیرقابل انکار است و از سوی دیگر پایبندی به نهادهای فرامنطقهای در تضاد با نرخ رسمی ارز در تاشکند، بوده و مانع مشارکت فعال ازبکستان در پروژههای یکپارچه سازی همچون اتحادیه گمرکی یا هر منطقه آزاد تجاری در حوزه کشورهای مستقل مشترکالمنافع، میباشد و حکومت این کشور تاکنون از الحاق به آنها خودداری کرده است.
این در حالی است که کریم اف در جلسهای رسمی در تاریخ ۱۲ اکتبر که به مناسبت نوزدهمین سالگرد تاسیس قانون اساسی این کشور برگزار شد، ضمن تاکید بر اهمیت روند همگرایی اظهار داشت: اما اتحاد بین دولتی کشورهای مختلف ممکن است از چارچوب منافع اقتصادی خارج شده و به سمت و سوی اتحاد سیاسی حرکت کند که این موضوع تاثیرات منفی بر همکاریهای کشورهای عضو با دیگر کشورهای خارجی، خواهد گذاشت. با این حال وی در نشست غیر رسمی سران کشورهای مستقل مشترکالمنافع در تاریخ ۲۰ دسامبر سال گذشته در مسکو اظهار داشت: با وجود مشکلات موجود در راه توسعه همگرایی کشورهای عضو، این سازمان باید در آینده نقش اصلی در هماهنگی اقدامات متقابل چند جانبه را، بین اعضاء، ایفا کرده و همچون انجمنی برای ارتباط مستقیم بین کشورهای این سازمان به منظور حفظ گفتوگوهای منظم بین دولتها، مطرح گردد.
اما در تاریخ ۲۱ دسامبر این اظهارات به گونهای متفاوت در خبرگزاری ملی ازبکستان، منعکس شد و توضیح داده شد که ازبکستان به دلیل آنکه الحاق به این اتحادیه عملا هیچگونه مزیت مهمی در زمینههای اقتصادی، امنیت، ارتباطات، حملونقل و روابط انسانی برای ما ندارد و ما باید به فکر همگرایی جدید بر اساس منافع بلند مدت ملی خودمان باشیم، مخالف الحاق به اتحادیه اوراسیا است. همچنین در نشست سازمان پیمان امنیت جمعی در تاریخ ۲۰ دسامبر در مسکو کریم اف ضمن اعلام اینکه این پیمان وظیفه اصلی خود را برای حفظ حاکمیت کشورهای عضو انجام داده است، توسعه مدرن این سازمان از جمله در بخشهای مبارزه با تروریسم، قاچاق مواد مخدر، جنایات فراکشوری، حوادث اضطراری و…، را مثبت ارزیابی کرد اما نزدیکی بیش از حد ازبکستان به این سازمان را نگرانکننده خواند.
قبلا نیز اسلام کریم اف در جلسه غیر رسمی سازمان پیمان امنیت جمعی در تاریخ ۱۲ اوت در آستانه، شرکت نکرد به این بهانه که چرا “لوکاشنکو” به سران کشورهای عضو این پیمان پیشنهاد داده است که در مورد حضور ازبکستان در ترکیب آینده پیمان امنیت جمعی، تصمیمگیری کند.با این وجود مسکو ترجیح میدهد که شرایط به سمت بدتر شدن حرکت نکند از این رو دبیر سازمان پیمان امنیت جمعی ” ن. باردیوژا” اعلام کرد این نشست غیر رسمی است و سران کشورها میتوانند در آن شرکت نکنند اما همچنان موضوع عضویت ازبکستان در این پیمان بلاتکلیف مانده است و تاشکند از سال ۲۰۰۶ تاکنون چشم انداز مشارکت خود را در این پیمان، مشخص نکرده است.
به نظر میرسد روسیه قصد دارد به منظور کارآمدتر کردن پیمان امنیت جمعی، اصلاحاتی را در این سازمان، اعمال کند که یکی از نوآوریها در این زمینه، لغو روش تصمیم با موافقت همه اعضای سازمان (اصل اجماع) و جایگزینی آن با اصل اکثریت، خواهد بود.کارشناسان بر این باورند که شاید یکی از دلایل مهم این موضوع عدم رضایت ازبکستان در اکثر موارد و رابطه ناهنجار این کشور با همسایگان خود از جمله قرقیزستان و تاجیکستان، باشد به طوریکه گاهی اوقات این کشورها مورد محاصره حملونقل از سوی ازبکستان قرار میگیرند.
این در حالی است که در ماه دسامبر سال گذشته پس از کشته شدن یک مرزبان ازبک در نتیجه تیراندازی در مرز با تاجیکستان، دولت ازبکستان به منظور ایجاد رعب و وحشت در میان اهالی منطقه “صغد” ، توپ و تانک به مرز این منطقه منتقل کرد که این موضوع موجب نگرانی کشورهای عضو پیمان امنیت جمعی گردید.چنانچه اصلاحات مورد نظر مسکو در پیمان امنیت جمعی، اعمال شود و تصمیمات این سازمان با رای اکثریت تصویب شود در آن صورت ازبکستان در اقلیت قرار گرفته و تضاد این کشور با قرقیزستان و تاجیکستان ، پیچیدهتر خواهد شد و با توجه به ماده چهار قانون این پیمان که در سال ۱۹۹۲ تنظیم شده است، این تضاد به عنوان تضاد با تمام اعضای سازمان در نظر گرفته میشود.
این در حالی است که در آخرین نشست اعضای پیمان امنیت جمعی در مسکو، روند اصلاحات در این سازمان شروع شده است از جمله اینکه در این جلسه تصمیم گرفته شد حضور پایگاههای نظامی خارجی در کشورهای عضو این پیمان باید با رضایت همه اعضاء باشد. کارشناسان بر این باورند که با توجه به حضور عمده نظامیان آمریکا در پایگاه هوایی “مناس” در قرقیزستان و همچنین نیروی هوایی آلمان در پایگاه “خان آباد” در ازبکستان و تحول در نظام سازمان پیمان امنیت جمعی، ازبکستان و قرقیزستان ناچار خواهند شد که انتخاب جدی ژئوپولیتیکی در این زمینه، انجام دهند.
درباره بررسی استراتژیک
دیدگاه ها