ایران شرقی /
در روزهای پایانی سال ۲۰۱۱ میلادی بزرگترین کشور آسیای مرکزی نه تنها نخستین ناآرامیهای اقتصادی-امنیتی را تجربه کرد، بلکه اکنون به میدان ویژة رقابت قدرتها تبدیل شده است.اگر به ناآرامیهای اخیر قزاقستان از این منظر بنگریم، به نظر چنین میرسد، که ناآرامیهای اخیر حاصل همان همکاریهای است، که این کشور با امریکا در مبارزه با تندروها و افراطگرایان مستقر در قلمرو افغانستان انجام میدهد.اکنون دولتمردان آستانه که در محافل آشکار و پنهان ، قزاقستان بدون نظربایف در چند سال آینده را پیشبینی میکنند.
بنا به اطّلاعیة منابع نزدیک به ریاست جمهوری قزاقستان، انتظار میرود، که در دهة اوّل ماه فوریه سال ۲۰۱۲ رئیس جمهور این کشور در قالب یک سفر رسمی، از آلمان دیدن کند.در این اطّلاعیه گفته میشود بررسی راههای توسعة همکاریهای دوجانبه در بخشهای مختلف اقتصادی و امضای چندین قرارداد، از جملة برنامههای سفر آتی “نورسلطان نظربایف” به آلمان است.البتّه این یک اطّلاع رسانی معمولی است، امّا زمان انتشار آن موجب ایجاد برخی سؤالها در محافل کارشناسی و سیاسی شده است. در دهة سوم ماه دسامبر سال جاری میلادی کمیتة روابط بینالملل سنای امریکا گزارشی مبنی بر روابط ایالات متّحدة امریکا و کشورهای آسیای مرکزی و جنگ افغانستان، منتشر کرد.از محتوای این گزارش برمیآید، که ازبکستان به عنوان کشور مهم و شریک اصلی امریکا در این منطقه، جایگاه خود را به تدریج از دست میدهد.بر پایه این گزارش، از سال ۲۰۰۹میلادی ، که “شبکة شمال” افتتاح شد، امریکا ۷۵ درصد از کالا و تجهیزات مورد نیاز نظامیان غربی مستقر در افغانستان را از این مسیر انتقال داده است.”شبکة شمال” شامل سه مسیر است:۱٫ از “پاتی”، بندر دریای سیاه ، باکو ، خزر و اسیای مرکزی؛ ۲٫از بندر “ریگا”(لتونی) ، روسیه ، قزاقستان و ازبکستان؛۳٫لیتوانی ، روسیه ، قزاقستان ، قرقیزستان ، تاجیکستان.ادامه….
بر اساس گزارشات رسمی پنتاگون در ماه نوامبر سال ۲۰۱۰ میلادی ۹۸ در صد از کالا و تجهیزات “شبکة شمال” از طریق ازبکستان به افغانستان منتقل شدند.این رقم را “اسلام کریم اف” همیشه در ملاقات با مقامات امریکایی یادآوری میکند تا اهمیت کشور خود برای واشینگتن را نشان دهد و یک نوع هشداری نیز به امریکا دهد، که هوای تاشکند را داشته باشد.همین موضوع، یعنی ترجیه دادن ازبکستان بر قزاقستان موجب ناراحتی آستانه شده است به گونهای که “ایرلان ادریس اف”، سفیر قزاقستان در واشنگتن از آن چه که وی کم توجهی امریکا به کشورش خواند، ابراز نارضایتی کرد.سفیر قزاقستان تأکید کرد، امریکا در حالی از ازبکستان تمجید میکند، که کریم اف بارها تهدید کرده است، چنانچه واشنگتن در امور داخلی تاشکند دخالت کند، ازبکستان مسیر افغانستان را مسدود خواهد کرد، امّا آستانه هرگز چنین برخوردی با واشنگتن نداشته است. این در حالی است، که وزارت امور خارجة امریکا بر این امید است قزاقستان از ازبکستان الگوبرداری نخواهد کرد و برای همکاری در “شبکة شمال” باجگیری نمیکند.
با توجه به این که تمامی محمولههای “شبکة شمال” از قلمرو قزاقستان عبور میکنند، آستانه انتظار دارد کاخ سفید توجه بیشتری به این کشور داشته باشد و در معادلات منطقة آستانه را در اولویت قرار دهد.زیرا بدون همکاری راه آهن قزاقستان هیچ واگنی نمیتواند به مقصد برسد و این قزاقستان است، که فضای مناسب تردد قطارها در این مسیر را فراهم کرده است.اگرچه رنجش آستانه از واشینگتن در مورد اولویت دادن کاخ سفید به ازبکستان، در داد و ستدهای امریکا- قزاقستان کمتر مطرح شده است، امّا رقابت سنّتی تاشکند-آستانه در جهت ایفای نقش رهبری در آسیای مرکزی، قزاقستان را به طرح این مسئله تحریک کرده است.این موضوع در شرایطی، که ازبکستان به طور فعال تری به نقشآفرینی در افغانستان مبادرت کرده ، اهمیت بیشتری کسب کرده است. امریکا از آن جهت برای ازبکستان اولویت قائل است، که به زعم واشینگتن این قلمرو در مورد انتقال کالا و محمولهها به افغانستان، حرف آخر را میزند، امّا اکنون آستانه میخواهد ثابت کند، این قلمرو قزاقستان است، که نقش کلیدی در انتقال کالا و محصولات مورد نظر غرب به افغانستان را ایفا میکند.
از سوی دیگر دولتمردان قزاق با تدارک سفر رئیس جمهورشان به آلمان میخواهند این پیام را به امریکا بدهند، که ارزش و اهمیت قزاقستان در اروپا همچنان به قوّت خود باقی است. در اصل نیز کشور سرشار از منابع طبیعی قزاقستان از مدّتها قبل توجه سرمایهگذاران و قدرتها را به خود جلب کرده است.در این میان آلمان شدیداً علاقهمند بازار مواد خام قزاقستان است و دولت آستانه نیز در راستای حلّ مسائل اقتصادی خود بر آن است که در همکاریهای جامع با آلمان بر این مسائل و معزلات فائق آید.حمل و نقل، شیمی، ذوب آهن، داروسازی و صنعت خودروسازی بخشایی هستند، که آستانه به عنوان بخشهای مورد نیاز خود به آلمان ارائه کرده است. آلمان در همکاری با قزاقستان اهداف خود در منطقه را دنبال میکند، که در بخش اقتصاد دستیابی به منابع سرشار طبیعی این کشور در اولویّت این اهداف قرار دارد.اخیراً در این مورد نمایندة “دویچه بانک” در قزاقستان ابراز داشت، که آلمان نیاز شدید به منابع مطمئن مواد اوّلیه برای بخشهای مختلف صناع خود دارد و در این زمینه روی قزاقستان حساب ویژهای باز کرده است.وی تأکید کرد، برلین آماده است تجهیزات و فناوریهای مدرن و معاصر در اختیار آستانه قرار دهد، تا این مواد در کوتاهترین زمان و با کیفیّت بالا در اختیار تولیدکنندگان آلمانی قرار گیرند.
این پیشنهاد طرف آلمانی در شرایطی مطرح میشود، که در بسیاری از بخشهای صنایع قزاقستان تجهیزات کهنه و فرسوده شده، نیاز به بازسازی و نوسازی دارند.از جمله در بخش انرژی تاریخ مصرف ۶۵ درصد از تجهیزات بیش از بیست سال را تشکیل میدهد و ۳۱ درصد این تجهیزات بیش از ۳۰ سال از زمان استفادهاشان گذشته است.دولت آستانه با توجه به نیاز شدید به گسترش همکاریها با آلمان و دورنمای روشن این همکاریها، پیشنهاد کرد، که رژیم روادید میان دو کشور لغو شود.در شرایطی که طرف آلمانی این مسئله را مورد بررسی قرار داده، ابعاد مختلف آن را تحقیق میکند، در جنوب قزاقستان ناآرامیها به وقوع پیوست.اگرچه ربط دادن این حوادث و روابط آستانه – برلین چندان منطقی به نظر نمیرسد، امّا پیچیدگی رقابت قدرتها در آسیای مرکزی به گونهای است، که این امر دور از واقعیت به نظر نمیرسد.زیرا یک نوع نارضایتی قزاقستان از امریکا در مورد اولویت دادنِ واشنگتن به ازبکستان در معادلات آسیای میانه، این نگرانی را در محافل سیاسی امریکا دامن زد، که شاید آستانه به تدریج به امریکا پشت کند.
در روزهای پایانی سال ۲۰۱۱ میلادی بزرگترین کشور آسیای مرکزی نه تنها نخستین ناآرامیهای اقتصادی-امنیتی را تجربه کرد، بلکه اکنون به میدان ویژة رقابت قدرتها تبدیل شده است.اگر به ناآرامیهای اخیر قزاقستان از این منظر بنگریم، به نظر چنین میرسد، که ناآرامیهای اخیر حاصل همان همکاریهای است، که این کشور با امریکا در مبارزه با تندروها و افراطگرایان مستقر در قلمرو افغانستان انجام میدهد.اکنون دولتمردان آستانه که در محافل آشکار و پنهان ، قزاقستان بدون نظربایف در چند سال آینده را پیشبینی میکنند، ترجیه میدهند خود را از نزاع های احتمالی بیمه کنند.توسعه و تحکیم همکاریهای قزاقستان با آلمان را میتوان از همین زاویه ارزیابی کرد.
درباره بررسی استراتژیک
دیدگاه ها